Een onherroepelijke uitspraak betekent niet dat de feiten ook onherroepelijk vaststaan

De rechtbank Gelderland heeft op 26 juni 2026 een interesse uitspraak gedaan over de status van feiten in een onherroepelijke uitspraak.

Wat was er aan de hand? Een echtpaar had aan hun woning in Arnhem een uitbouw gerealiseerd. Het ging om een serre, een overkapping, een verlenging van de garage en een afdak. De uitbouw was al sinds 2008 aanwezig. Later bleek echter dat een deel ervan lag op grond met de bestemming ‘Groen’, terwijl dat niet toegestaan was volgens het bestemmingsplan. Een omgevingsvergunning was nooit aangevraagd.

In februari 2023 diende een buurtbewoner een handhavingsverzoek in, waarna een last onder dwangsom werd opgelegd. Er volgde een bezwaar- en beroepsprocedure. In haar uitspraak van eind 2025 verklaarde de rechtbank het beroep van het echtpaar gegrond, omdat de berekening van de gemeente over de oppervlakte van de uitbouw niet klopte. Tegen deze uitspraak van de rechtbank was de gemeente niet in hoger beroep gegaan. Wel werd op maart 2026 een nieuw besluit genomen, waarin werd vastgehouden aan de last onder dwangsom. Het echtpaar ging vervolgens (opnieuw) in beroep, onder meer omdat de gemeente in het nieuwe besluit plots uitging van een overschrijding van 1,31 meter in de groenstrook.

In de uitspraak uit 2025 had de rechtbank namelijk overwogen dat ‘tussen partijen niet in geschil was’ dat de uitbouw 30 centimeter in de groenstrook lag. Omdat de gemeente niet tegen de uitspraak in hoger beroep was gegaan, meende het echtpaar dat de gemeente was gebonden aan die 30 centimeter en daarom in het nieuwe besluit van maart 2026 ten onrechte uitgegaan van een overschrijding van 1,31 meter.

De rechtbank ging hier niet in mee en oordeelde als volgt. Het klopt dat een bestuursorgaan die niet in (hoger) beroep gaat tegen een uitspraak, gebonden is aan de rechtsoordelen in die uitspraak. Dat betekent dus dat het bestuursorgaan de uitspraak accepteert en meegaat in de beoordeling van de rechtbank en zich daar ook aan moet houden.

Anders dan het echtpaar stelde, geldt dat echter niet voor de ‘blote weergave van feiten’. Dat betekent dus dat de weergave van de feiten door de rechtbank, waarbij werd gesteld dat ‘tussen partijen niet in geschil was’ dat de uitbouw 30 centimeter in de groenstrook lag, de gemeente niet kon binden. De gemeente mocht daarom in het besluit uitgaan van de diepte van 1,31 meter in de groenzone.

Overigens zorgde dit er niet voor dat het beroep van het echtpaar ongegrond werd verklaard. De rechtbank oordeelde namelijk dat de gemeente onvoldoende heeft onderbouwd waarom handhaving hier evenredig is. De overschrijding van 1,31 meter was volgens de rechtbank dan wel een meer dan geringe overschrijding, maar er was geen sprake van ernstige aantasting van de groenzone omdat slechts 1,31 meter van de 15 meter diepe groenstrook werd bezet door de uitbouw. De gemeente had daarom onvoldoende aangetoond welke belangen werden gediend met de handhaving, terwijl wel duidelijk was dat het echtpaar grote belangen had bij het voorkomen van een kostbare sloop van de uitbouw.

Deze uitspraak benadrukt dus twee belangrijke rechtsregels. Ten eerste maakt de rechter duidelijk dat een onherroepelijke uitspraak niet maakt dat de feiten ook onherroepelijk en onaantastbaar zijn geworden. Ten tweede wordt door de rechter nogmaals benadrukt dat handhaving te allen tijde evenredig moet zijn.

Heeft u vragen over handhavingsprocedures? Neem dan contact op met Gerard van der Wende of met mij.

U leest de uitspraak hier.