Wanneer is sprake van echte zelfstandigheid in de zorg?

De inzet van zzp’ers in de zorg staat al langere tijd volop in de belangstelling. Daarbij rijst regelmatig de vraag wanneer een zorgprofessional daadwerkelijk als zelfstandige kan worden aangemerkt en wanneer de samenwerking feitelijk toch als een arbeidsovereenkomst kwalificeert. Een recente uitspraak van de Rechtbank Limburg laat zien dat ook binnen de zorg sprake kan zijn van echte zelfstandigheid, zelfs wanneer de zzp’er werkzaamheden verricht die ook door werknemers in loondienst worden uitgevoerd.

In deze zaak verrichtte een zorgprofessional op basis van een overeenkomst van opdracht werkzaamheden voor zorginstelling Pergamijn. Nadat die overeenkomst was beëindigd, stelde de zorgprofessional zich op het standpunt dat hij feitelijk als werknemer had gewerkt. Hij maakte daarom onder meer aanspraak op loon en op de arbeidsrechtelijke bescherming die bij een arbeidsovereenkomst hoort. De kantonrechter ging daar niet in mee.

Bij de beoordeling keek de kantonrechter eerst naar de rechten en verplichtingen die partijen daadwerkelijk met elkaar waren overeengekomen. Vervolgens werd beoordeeld of die afspraken, gelet op alle omstandigheden van het geval, de kenmerken van een arbeidsovereenkomst hadden. Daarbij zijn onder meer van belang hoe het werk en de werktijden worden bepaald, in hoeverre de werkende is ingebed in de organisatie, of hij het werk persoonlijk moet verrichten, hoe de beloning is geregeld, of hij commercieel risico loopt en of hij zich daadwerkelijk als ondernemer gedraagt. Het gaat dus om het totaalbeeld en niet uitsluitend om de naam die partijen aan hun overeenkomst hebben gegeven.

Opvallend aan deze uitspraak is dat de zorgprofessional werkzaamheden uitvoerde die inhoudelijk vergelijkbaar waren met werkzaamheden van werknemers van Pergamijn. Volgens de kantonrechter was dat echter onvoldoende om werknemerschap aan te nemen. Dat dezelfde werkzaamheden ook door werknemers in loondienst worden verricht, kan immers samenhangen met de aard van het werk zelf. De zorgprofessional nam bovendien niet deel aan algemene werkoverleggen of personeelsbijeenkomsten en met hem werden geen functioneringsgesprekken gevoerd.

Ook op andere punten beschikte de zorgprofessional over een aanzienlijke mate van zelfstandigheid. Hij was niet opgenomen in een vast rooster. De planning bracht beschikbare diensten onder zijn aandacht, waarna hij zelf kon bepalen welke diensten hij wel of niet aannam. Pergamijn kon hem niet verplichten om een bepaalde dienst te werken. Daarnaast voerde hij zijn werkzaamheden zelfstandig en naar eigen inzicht uit, zonder afzonderlijk toezicht of leiding van Pergamijn. Dat hij zich daarbij moest houden aan het zorgplan, de geldende beroepsstandaard en de toepasselijke zorgwetgeving, maakte dat volgens de kantonrechter niet anders. Dergelijke kaders vloeien immers mede voort uit de aard van de zorgverlening.

Verder speelde mee dat de zorgprofessional zich kon laten vervangen. Hij kon een dienst uiterlijk 24 uur voor aanvang afzeggen en moest bij verhindering zelf voor geschikte vervanging zorgen. Ook droeg hij financieel risico: hij werd uitsluitend betaald voor daadwerkelijk gewerkte uren en ontving bij ziekte of vakantie geen vergoeding. Hij factureerde zelf, beschikte over een eigen bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering en was zelf verantwoordelijk voor onder meer belastingen, verzekeringen en pensioenopbouw. Bovendien werkte hij gedurende de samenwerking ook voor andere opdrachtgevers.

Na afweging van alle omstandigheden kwam de kantonrechter tot de conclusie dat geen sprake was van een arbeidsovereenkomst. De afspraken én de feitelijke uitvoering daarvan pasten bij een samenwerking tussen een opdrachtgever en een zelfstandig opdrachtnemer. De vorderingen van de zorgprofessional werden daarom afgewezen.

Voor organisaties die met zzp’ers werken, blijft daarom van belang dat de praktijk aansluit bij de gekozen contractsvorm. Een overeenkomst van opdracht alleen is niet voldoende. De zelfstandige moet ook daadwerkelijk ruimte hebben om opdrachten te weigeren, zijn werkzaamheden zelfstandig uit te voeren en ondernemersrisico te dragen.

Heeft u vragen over de inzet van zzp’ers of over de aansluiting tussen uw overeenkomsten en de praktijk? Neem dan contact op met Dennis Oud, Tessa Sipkema, Elke Hofman-Bijvank of Noa Bilogrevic.

U leest de uitspraak hier.