Pas op: óók “vrijwillige” opleidingen kunnen niet altijd op werknemers worden verhaald

Werkgevers houden van duidelijkheid. Studiekostenbedingen ook. Maar de kantonrechter in Oost-Brabant liet op 5 februari 2026 zien dat die duidelijkheid snel verdwijnt als scholing wordt aangemerkt als “noodzakelijk” in de zin van de wet. In deze zaak werden de studiekostenbedingen namelijk gewoon nietig verklaard. Gevolg: de werknemer hoefde helemaal niets terug te betalen aan studiekosten, ook al had zij zelf opgezegd en had zij zelfs om een van de studies gevraagd.

De zaak speelde bij Teamzorg, een thuiszorgorganisatie. Een werknemer trad in dienst als Leerling Helpende en volgde via het Zorgcollege in Nijmegen de opleiding Helpende (met aansluitend het certificaat Plus). Daarna startte zij met de vervolgopleiding Verzorgende IG, maar die maakte ze niet af. Toen zij uit dienst ging, wilde de werkgever op basis van de studiekostenbedingen voor beide opleidingen een bedrag terugzien. De werknemer verweerde zich met een inmiddels bekende, maar in de praktijk nog steeds onderschatte lijn: als het gaat om scholing noodzakelijk voor het werk, dan moet de werkgever die scholing kosteloos aanbieden en kan hij de kosten dus niet verhalen. De rechter gaf haar gelijk.

Wat maakte dat de rechter deze opleidingen onder 7:611a BW schaarde? Voor de opleiding Helpende was het eigenlijk snel duidelijk. De rechter vond vooral belangrijk dat deze opleiding nodig was om de functie bij Teamzorg te kunnen uitvoeren. Teamzorg stelde zelf dat iedere werknemer “op papier een basis in de zorg” moet hebben. In de vacature stond letterlijk: een diploma Helpende is vereist (of je moet het willen halen). Als je als werkgever dus feitelijk zegt: “zonder dit diploma kun je hier je werk niet doen”, dan valt het al snel onder noodzakelijke scholing.

Het certificaat Plus ging om dezelfde reden mee ten onder. Dat werd niet gezien als een leuke bonus, maar als iets dat nodig is om bepaalde vaardigheden zelfstandig te mogen uitvoeren binnen de functie. De rechter zag het als een logisch verlengstuk van de opleiding.

De grootste discussie zat bij de vervolgopleiding Verzorgende IG. Ook daar oordeelde de rechter dat er sprake was van noodzakelijke scholing. Doorslaggevend was vooral de context. Partijen sloten een leer-/arbeidsovereenkomst voor de functie leerling Verzorgende IG, wat volgens de rechter laat zien dat Teamzorg haar (op termijn) in die rol wilde inzetten. Daarnaast stonden er structureel vacatures open voor Verzorgende IG en Teamzorg bevestigde dat de werknemer goed functioneerde en kon doorgroeien. De rechter koppelde dat aan een duidelijk werkgeversbelang: behoud van een goede werknemer en bredere inzetbaarheid.

Saillant detail: Teamzorg stuurde actief op waar de opleiding gevolgd moest worden. De werknemer wilde het goedkopere ROC, maar de werkgever wilde het Zorgcollege omdat de opleiding daar sneller kon worden afgerond en Teamzorg met een personeelstekort te maken had. Die sturing werkte juist tegen Teamzorg. De rechter was van oordeel dat als de werkgever meebeslist over opleider en tempo omdat dat haar uitkomt, zij laat zien dat het niet alleen “persoonlijke ontwikkeling” is, maar ook een direct bedrijfsbelang dient.

Dat het initiatief bij de werknemer lag, vond de rechter niet doorslaggevend. “Vrijwillig” is dus geen vrijbrief als de opleiding in de praktijk (ook) in het belang van de werkgever is en gekoppeld is aan inzetbaarheid.

Wat betekent dit nou voor werkgevers die wél met studiekostenbedingen willen werken? Kijk goed naar de feitelijke context. Als de opleiding nodig is voor de functie, als de werkgever het diploma als basis eist, als je een leer-/arbeidsovereenkomst sluit richting een (andere) functie, als er structureel behoefte is aan die inzet, en zeker als je als werkgever stuurt op opleider en tempo omdat je sneller van de nieuwe skills van de werknemer gebruik wil maken, dan wordt het al snel lastig om de kosten later terug te vorderen.

Heeft u vragen over studiekostenregelingen? Neem gerust contact op met Dennis Oud, Tessa Sipkema of Elke Hofman-Bijvank. 

U leest de uitspraak hier.